Կոմիտասը և հայոց ազգային ինքնությունը (մաս Գ)

Հաղորդման 2-րդ մասը նվիրված է Կոմիտասի առաքելությանը, ով հայության գոյության բախտորոշ ժամանակաշրջանում իր կյանքի նպատակը դարձրեց հայ ժողովրդական երգի փրկությունը, բազմաձայնումը, այդ հիմքի վրա հայ ազգային կոմպոզիտորական դպրոցի հիմնադրումը:

«Հայ ժողովրդի փրկությունը նրա հոգեկան զարգացման մեջ է» (Կոստան Զարյան): Հաղորդումը լուսաբանում է երաժշտության ազդեցությունը մարդկային հոգու և հասարակության վրա: Ներկայացվում է Կոմիտասի գործունեությունը Միջազգային երաժշտական ընկերության համաժողովներում, որտեղ նա գիտականորեն և գործնականորեն հաստատեց, որ հայն ունի իր ինքնուրույն երաժշտությունը:

Հաղորդումը ներկայացնում է Հայդնի «Մեր խաչված Փրկչի վերջին յոթ խոսքերը» ստեղծագործության կառուցվածքը և զուգահեռներ անցկացնում տարբեր ժամանակների կոմպոզիտորների համանուն գործերի միջև:

Հաղորդումն անդրադառնում է «Ավե Մարիա» երգի ժանրի սկզբնավորմանը, զարգացմանը և կիրառմանը՝ տարբեր կոմպոզիտորների արվեստում:

Հաղորդումը նվիրված է Առնոլդ Բյոկլինի «Մեռյալների կղզին» նկարի հիման վրա գրված երկու ստեղծագործության՝ Ռախմանինովի սիմֆոնիկ պոեմին և Կոստան Զարյանի բանաստեղծական շարքին:

Հաղորդումը լուսաբանում է նորարարական կոնցերտի ձևը և բովանդակությունը, զուգահեռներ անցկացնում հեղինակի այլ գործերի հետ:

Հաղորդումը նվիրված է կոնցերտի ժանրի ծագումնաբանությանը, և որպես կատարելատիպ ներկայացվում է Բեթհովենի դաշնամուրային 3-րդ կոնցերտը:

Հաղորդման մեջ զուգահեռ է անցկացվում Գրիգոր Նարեկացու և Յոհան Սեբաստիան Բախի արվեստի, աշխարհայացքի, իդեալների միջև, և փորձ արվում գտնելու թեպետ հեռավոր, բայց ընդհանուր եզրեր, սկզբունքներ:

Հաղորդումը նվիրված է Վիվալդիի «Տարվա եղանակները» կոնցերտների շարքին: Հեղինակն անդրադառնում է մարդու և բնության «երկխոսությանը» և դրա արտացոլմանը երաժշտության մեջ: 

Հաղորդումը ներկայացնում է Իգոր Ստրավինսկու ջութակի կոնցերտի ստեղծման պատմությունը, պրեմիերան, կոնցերտի բնութագրությունը Ստրավինսկու կողմից, երաժշտության պլաստիկ բնույթը:

Հաղորդումը ներկայացնում է Յոհան Սեբաստիան Բախի զավեշտական «Սուրճի կանտատը», որն ի դեմս մեկ ընտանիքի արտացոլում է Եվրոպա ներմուծված այդ ըմպելիքի շուրջ ծագած տարաձայնությունները:

Հաղորդումը ներկայացնում է Արամ Խաչատրյանի կենսագրությունը և ստեղծագործությունը 20-րդ դարի երկու աշխարհամարտերի միջև ընկած ժամանակաշրջանում:

Հաղորդումը նվիրված է Մակար Եկմալյանի կյանքին և ստեղծագործությանը, հոգևոր երաժշտության մեջ նրա ներդրմանը:

Հաղորդումը նկարագրում է օպերայի հերոսուհու սերը և ողբերգությունը,19-րդ դարի փարիզյան վերնախավի «պերճանքը և թշվառությունը»: Հընթացս ներկայացվում է լիբրետոյի մարմնավորումը համապատասխան երաժշտաձևերի միջոցով:

Հաղորդումը լուսաբանում է Սիբելիուսի ստեղծագործական հավատամքը, ըստ որի՝ երաժշտությունը կարող է հասնել առավելագույն ազդեցության, երբ ուղղորդվում է որևէ բանաստեղծական սյուժեով, ծրագրով, այլ խոսքով ասած՝ երբ երաժշտությունը միաձուլվում է պոեզիայի հետ:

Հաղորդումն անդրադառնում է Բրիտենի կենսագրությանը և ստեղծագործությանը՝ նորարարական օպերաներին, գործիքային երաժշտությանը, «Պատերազմական ռեքվիեմին»: Հիշատակվում են Բրիտենյան օրերը Երևանում, առնչությունները հայ արվեստագետների հետ, Դիլիջանում Բրիտենի ստեղծած պուշկինյան երգաշարը, խմբերգերը և այլն

Հաղորդումը ուրվագծում է ավստրիացի հանճարեղ ջութակահար Ֆրից Կրայսլերի ստեղծագործական դիմանկարը, դիտարկում նրա առանձնահատկությունները ժամանակի մեծահամբավ ջութակահարների համապատկերում:

Հաղորդումը ներկայացնում է Դմիտրի Շոստակովիչի թիվ 14 սիմֆոնիան, որը նա արարել է Դիլիջանում: Մահերգության այս գլուխգործոցը գրված է Լորկայի, Ապոլիների, Կյուխելբեկերի և Ռիլկեի բանաստեղծությունների հիման վրա:

Հաղորդումը ներկայացնում է երաժշտական ռոմանտիզմի ու երգային սիմֆոնիզմի հիմնադիր Ֆրանց Շուբերտի ողբերգական կյանքը և ստեղծագործությունը: